Tarixdən xronoloji ardıcıllığı şagirdlərə necə mənimsətmək olar?

Tarix müəllimləri vurğulayırlar ki, şagirdlər xronologiyanı əzbərləməkdə çox çətinlik çəkirlər. Ümumi yanaşdıqda isə tarixin əsasını məhz illər tutur. Bu zaman bəzən müəllimlər aciz qalır şagirdlərə necə mənimsədəcəyimizi bilmirlər. Bu məqalədə müəllimlərə dəstək olmaq üçün ən çox istifadə edilən metodları araşdırdıq.

Tarix fənnində illəri və xronologiyanı əzbərləmək bir çox şagird üçün "qorxulu" görünür. Amma əslində bu, rəqəmləri yadda saxlamaq deyil, hadisələr arasında məntiqi bağ qurmaq lazımdır.

Dünya metodikasında ​şagirdlərin işini asanlaşdıracaq ən effektiv metodları sizlər üçün qruplaşdırdım:

Məmmədova Sevinc Rövşən qızı

​1. Zaman oxu metodu
​İnsan beyni vizual məlumatı daha tez qavrayır. Boş bir kağızda üfüqi bir xətt çəkin və hadisələri ardıcıllıqla düzün.
​Niyə işə yarayır? Hadisələrin bir-birindən törədiyini (səbəb-nəticə) görmək yaddaşı gücləndirir.

Müxtəlif dövlətləri fərqli rəngli qələmlərlə qeyd edin.

​2. "Assosiasiya" və bənzətmə metodu

​Quru rəqəmləri şagirdin şəxsi həyatı və ya bildiyi digər rəqəmlərlə bağlayın.
​Nümunə: 1501-ci il (Səfəvi dövlətinin qurulması). Əgər şagirdin qapı nömrəsi 15-dirsə, "15-ci qapıdan Səfəvilər girdi" kimi kodlaşdıra bilər.

​Rəqəm bənzərliyi: Məsələn, 1813 (Gülüstan) və 1828 (Türkmənçay). Aradakı 15 illik fərqi yadda saxlamaq iki ayrı ili əzbərləməkdən daha asandır.

​3. "Fləş-kartlar"
​Kağızın bir üzünə ili, digər üzünə isə hadisəni yazın.
​Oyunlaşdırma: Şagird özü-özünü imtahan edir. Bildiyi kartları bir kənara qoyur, bilmədiklərini isə təkrar dövriyyəyə salır. (Bunun üçün Anki və ya Quizlet proqramları da əladır).

​4. Səbəb-Nəticə Zənciri
​Tarix bir hekayədir. Hadisəni "Niyə baş verdi?" sualı ilə öyrənəndə il öz-özünə yadda qalır.
​
"1914-cü ildə Birinci Dünya Müharibəsi başladı, çünki..." – Bu cümləni quran şagird artıq o ili unudulmaz bir hekayənin başlanğıcı kimi qəbul edir.

​5. Söz oyunları
​Rəqəmləri sözlərə və ya qısa cümlələrə çevirin.
​Məsələn, 1918 (Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti). "19-cu əsrin sonu, 18 yaşlı gənc respublika" kimi xəyali obrazlar yaradın.

​6. Divar posteri və "Göz yaddaşı"
​Ən çox çətinlik çəkilən tarixləri böyük və rəngli şəkildə yazıb şagirdin ən çox vaxt keçirdiyi yerə (məsələn, iş masasının qarşısına) yapışdırın. Göz hər gün o rəqəmi gördükdə beyin onu "vacib məlumat" kimi qeyd edir.

Ən əsası isə şagirdə eyni anda çox tarix verməyin. Gündəlik 5 vacib tarix qaydası ilə irəliləmək daha qalıcı nəticə verir.

Araşdırmaçı, metodist, təlimçi-pedaqoq Məmmədova Sevinc